Κυνήγι και περιβαλλοντικός ακτιβισμός

Με την έναρξη της κυνηγετικής περιόδου επανέρχεται κάθε χρόνο στη δημόσια συζήτηση η εντός εισαγωγικών «σύγκρουση» ανάμεσα σε κυνηγούς και σε ομάδες περιβαλλοντικών ακτιβιστών. Οι πρώτοι ασκούν μια δραστηριότητα που η έννομη τάξη όχι μόνο ανέχεται αλλά ρυθμίζει και νομοθετικώς με λεπτομέρεια. Οι δεύτεροι επικαλούνται την προστασία της άγριας πανίδας και του φυσικού περιβάλλοντος και ασκούν, ως επί το πλείστον, δικαιώματα που κατοχυρώνει το Σύνταγμα. Η ένταση ενίοτε κορυφώνεται όταν οι δύο πλευρές βρεθούν στον ίδιο τόπο και χρόνο.

Το ερώτημα που ανακύπτει δεν είναι το ποιος έχει δικαίωμα να βρίσκεται στην ύπαιθρο, αλλά με ποιους όρους και εντός ποιων ορίων μπορεί ο καθένας να ασκεί τη δραστηριότητά του χωρίς να θίγει την ασφάλεια, τα δικαιώματα και τις ελευθερίες των άλλων.

Η ανθρώπινη ζωή και σωματική ακεραιότητα, η δημόσια τάξη, η προστασία του περιβάλλοντος και η ελευθερία της έκφρασης είναι θεμέλια μιας ευνομούμενης πολιτείας, και κανένα δεν μπορεί να ασκείται με τρόπο που εξαλείφει τα υπόλοιπα.

Το νομοθετικό πλαίσιο της θήρας στην Κύπρο καθορίζεται πρωτίστως από τον περί Προστασίας και Διαχείρισης Άγριων Πτηνών και Θηραμάτων Νόμο του 2003, Ν. 152(Ι)/2003, όπως έχει τροποποιηθεί. Ο νόμος ορίζει τις προϋποθέσεις χορήγησης της άδειας κυνηγίου, τα επιτρεπόμενα είδη, τις περιόδους και τις περιοχές, τα απαγορευμένα μέσα θήρας και τις υποχρεώσεις των κυνηγών. Το δε άρθρο 27 του ίδιου Νόμου προβλέπει ότι τα επιτρεπόμενα είδη, οι περίοδοι, οι περιοχές, οι ώρες και οι όροι του κυνηγίου καθορίζονται με διατάγματα τα οποία εγκρίνονται από τον Υπουργό Εσωτερικών. Κατά συνέπεια, ο χαρακτηρισμός μιας περιοχής ως επιτρεπόμενης για κυνήγι δεν σημαίνει λοιπόν ότι επιτρέπεται κάθε κυνηγετική δραστηριότητα ανεξαρτήτως χρόνου, είδους ή περιορισμών. Στη συζήτηση προστίθεται και ο περί Πυροβόλων και Μη Πυροβόλων Όπλων Νόμος του 2004, Ν. 113(Ι)/2004 ο οποίος διέπει τα θέματα νόμιμης οπλοκατοχής.

Η νόμιμη άσκηση του κυνηγίου συνοδεύεται από συγκεκριμένες υποχρεώσεις οι οποίες μεταξύ άλλων, καθορίζουν σύμφωνα με το άρθρο 31(1) του Ν. 152(Ι)/2003 ότι, κανείς δεν επιτρέπεται να πυροβολεί, να φονεύει, να κατέχει, να συλλαμβάνει ή να καταδιώκει θήραμα, ούτε να μεταφέρει κυνηγετικό όπλο κατά την ανοικτή περίοδο, χωρίς ισχύουσα άδεια κυνηγίου. Μια άλλη βασική παράμετρος είναι αυτή του άρθρου 38 το οποίο επιβάλλει στον κάτοχο της άδειας να διατηρεί σε ισχύ ασφαλιστήριο που καλύπτει την ευθύνη του έναντι τρίτων για ζημιά ή σωματική βλάβη. Η υποχρέωση αυτή δεν αποκλείει την προσωπική αστική ή ποινική του ευθύνη.

Σημαντικό να επισημανθεί ότι το άρθρο 40 επιβάλλει, κατά το επιδημητικό κυνήγι, το κυνήγι ορτυκιού κατά τη θερινή περίοδο και τις πρόσθετες εξορμήσεις για μπεκάτσα, την οπτική σήμανση με καπέλο ή ενδυμασία στην οποία τουλάχιστον το 30% είναι κυνηγετικό πορτοκαλί. Η υποχρέωση αυτή αφορά τους κυνηγούς αλλά ακόμη και όσους τους συνοδεύουν και αποσκοπεί προφανώς στην αποφυγή ατυχημάτων.

Ανεξαρτήτως των ειδικών προνοιών του προαναφερθέντος Νόμου, το άρθρο 225 του Ποινικού Κώδικα καθιερώνει καθήκον εύλογης προσοχής και λήψης προφυλάξεων για όποιον έχει υπό τον έλεγχό του πράγμα που, από έλλειψη προσοχής κατά τον χειρισμό του, μπορεί να θέσει σε κίνδυνο τη ζωή, την ασφάλεια ή την υγεία άλλου. Ο κυνηγός οφείλει να γνωρίζει πού στοχεύει, να βεβαιώνεται ότι κανείς δεν βρίσκεται στη γραμμή πυρός και να απέχει από πυροβολισμό όταν δεν μπορεί να αποκλείσει τον κίνδυνο. Η άδεια κυνηγίου δεν συνιστά ποτέ άλλοθι για απρόσεκτο ή επικίνδυνο χειρισμό όπλου.

Από την αντίπερα βέβαια, οι περιβαλλοντικοί ακτιβιστές δεν κινούνται σε νομικό κενό και δεν απολαμβάνουν ασυλία. Το άρθρο 21(1) του Συντάγματος κατοχυρώνει το δικαίωμα της ειρηνικής συνάθροισης ενώ το άρθρο 19 την ελευθερία της έκφρασης. Οι ακτιβιστές δικαιούνται να διαφωνούν δημόσια με το κυνήγι, να διαμαρτύρονται εννοείται ειρηνικά και να παρατηρούν τα τεκταινόμενα στην ύπαιθρο για πιθανή παράβαση. Από την αντίπερα η επιτρεπόμενη για κυνήγι περιοχή δεν μετατρέπεται σε χώρο αποκλειστικής χρήσης των κυνηγών, και η νόμιμη κυνηγετική δραστηριότητα και η ειρηνική παρουσία πολιτών δεν είναι εκ προοιμίου ασύμβατες. Τα δικαιώματα αυτά, ωστόσο, δεν είναι απόλυτα. Το ίδιο το Σύνταγμα, στο άρθρο 21(3), επιτρέπει περιορισμούς που προβλέπονται από τον νόμο και είναι απολύτως αναγκαίοι, μεταξύ άλλων, για λόγους δημόσιας ασφάλειας, δημόσιας τάξης και προστασίας των δικαιωμάτων και ελευθεριών των άλλων. Το Σύνταγμα προστατεύει την ειρηνική διαμαρτυρία και όχι την αυτοδικία, την ηθική ευγένεια των σκοπών αλλά όχι την παρανομία των μέσων.

Η επίκληση ενός ευγενούς σκοπού δεν νομιμοποιεί παράνομα μέσα. Η προστασία της άγριας πανίδας δεν παρέχει σε κανέναν δικαίωμα να απειλεί, να εκφοβίζει, να ασκεί βία ή να παρεμποδίζει με την αυτοβούλως επιλεγμένη μέθοδό του μια δραστηριότητα που ο νόμος επιτρέπει. Ο ακτιβιστής που διαφωνεί με το κυνήγι δεν αποκτά ούτε αστυνομική εξουσία, ούτε δικαίωμα να υποκαταστήσει τις αρμόδιες αρχές. Εξυπακούεται δε ότι δεν δικαιούται να εισέρχεται σε ιδιωτική περιουσία χωρίς τη συγκατάθεση του ιδιοκτήτη ή άλλη νόμιμη βάση, να καταστρέφει ή να αφαιρεί κυνηγετικό εξοπλισμό, να προκαλεί σωματική βλάβη ή να παρεμποδίζει παράνομα την κυκλοφορία. Και δεν δικαιούται να προσεγγίζει αιφνιδιαστικά ή προκλητικά πρόσωπα που φέρουν όπλο, ούτε να κινείται εντός της γραμμής πυρός. Τέτοιες συμπεριφορές, ανάλογα με τις περιστάσεις, ενδέχεται να στοιχειοθετούν αστικά ή ποινικά αδικήματα, και ο ακτιβιστής ευθύνεται γι’ αυτά όπως ο κάθε άλλος πολίτης. Η καταγραφή ενδεχόμενων παραβάσεων με φωτογραφίες ή βίντεο είναι θεμιτός τρόπος δράσης, όμως οφείλει να σέβεται τους κανόνες περί ιδιωτικότητας και προστασίας προσωπικών δεδομένων.

Σε σχέση με τις συναθροίσεις, το άρθρο 70 του Ποινικού Κώδικα καθορίζει τις προϋποθέσεις υπό τις οποίες η συνάθροιση πέντε ή περισσότερων προσώπων χαρακτηρίζεται παράνομη, ιδίως όταν υπάρχει πρόθεση διάπραξης αδικήματος ή όταν η συμπεριφορά των συναθροισμένων προκαλεί εύλογο φόβο διασάλευσης της ειρήνης. Και εδώ η νομική ακρίβεια επιβάλλει μια διάκριση, ότι η απλή παρουσία ομάδας ακτιβιστών σε κυνηγετική περιοχή ή η ειρηνική διαμαρτυρία δεν συνιστά από μόνη της παράνομη συνάθροιση, ούτε κάθε λεκτική αντιπαράθεση ποινικό αδίκημα. Η ποινική ευθύνη κρίνεται πάντοτε βάσει των συγκεκριμένων περιστατικών και των στοιχείων κάθε αδικήματος. Συγχρόνως, η ευθύνη του ακτιβιστή δεν εξαντλείται στην ποινική σφαίρα. Όποιος εκθέτει εαυτόν σε προδήλως επικίνδυνη θέση μπορεί, σε περίπτωση ατυχήματος, να κληθεί να αντιμετωπίσει το ενδεχόμενο της συντρέχουσας αμέλειας, χωρίς αυτό να απαλλάσσει αυτομάτως τον κυνηγό από τις δικές του υποχρεώσεις.

Η συνετή στάση, άλλωστε, συμπίπτει με τη νόμιμη. Είναι εύλογο όσοι κινούνται σε ενεργές κυνηγετικές περιοχές να φορούν ευδιάκριτη ενδυμασία, κατά προτίμηση έντονου χρώματος, ως μέτρο πρόληπτικής ασφάλειας. Η σύσταση αυτή δεν αποτελεί νομική υποχρέωση των ακτιβιστών, αφού το άρθρο 40 του Ν. 152(Ι)/2003 αφορά τους κυνηγούς και τους συνοδούς τους, αλλά την υπαγορεύει η απλή λογική της αυτοπροστασίας. Όταν εντοπιστεί πιθανή παράβαση της κυνηγετικής νομοθεσίας, ο ορθός δρόμος είναι η καταγραφή του περιστατικού, εφόσον μπορεί να γίνει με ασφάλεια, και η άμεση ενημέρωση της Υπηρεσίας Θήρας ή της Αστυνομίας. Η αποφυγή της προσωπικής αντιπαράθεσης και η προσφυγή στις αρμόδιες αρχές είναι η νόμιμη και αποτελεσματικότερη οδός, ενώ η παραβίαση του νόμου από όποια πλευρά δεν διορθώνει την παρανομία της άλλης αλλά την πολλαπλασιάζει.

Σε περίπτωση τραυματισμού κατά την κυνηγετική δραστηριότητα, οι συνθήκες θα κριθούν με γνώμονα την κατεύθυνση του πυροβολισμού, την ορατότητα, την απόσταση και την επάρκεια των μέτρων που έλαβε ο κυνηγός. Η ανθρώπινη ζωή παραμένει αγαθό που χρήζει προστασίας ανεξαρτήτως των πεποιθήσεων όποιου την έχει, και η ειρηνική διαμαρτυρία δεν στερεί από κανέναν την προστασία του νόμου. Η ίδια αρχή όμως ισχύει αντίστροφα, η νόμιμη άσκηση του κυνηγίου δεν μπορεί να καταστεί πρόσχημα για έκθεση τρίτων σε κίνδυνο, και η υπεράσπιση της φύσης δεν μπορεί να καταστεί πρόσχημα για παραβίαση των δικαιωμάτων των άλλων.

Σε μια δημοκρατική κοινωνία η διαφωνία είναι θεμιτή και η διαμαρτυρία κατοχυρωμένη. Η βία, ο εκφοβισμός, η αυθαίρετη επιβολή της βούλησης του ενός επί των άλλων και η αδιαφορία για την ανθρώπινη ασφάλεια δεν είναι. Κυνηγοί και ακτιβιστές οφείλουν εξίσου να αναγνωρίζουν ότι ο νόμος δεν είναι επιλεκτικός. Η προστασία της φύσης και η προστασία της ανθρώπινης ζωής δεν είναι αντίθετοι σκοποί, και η συνύπαρξη στην κυπριακή ύπαιθρο θεμελιώνεται μόνο στην ευσυνείδητη συμμόρφωση όλων με το γράμμα και το πνεύμα του νόμου.

Print Friendly, PDF & Email
Tags: